จากตัวอ่อน สู่ทารก สัปดาห์ที่ 8 — หัวใจเต้นเร็วเป็น 2 เท่าของผู้ใหญ่ คุณแม่อาจคลื่นไส้ทั้งวัน นี่คือสัปดาห์ที่ทุกอย่างเริ่มจริงจัง

ในสัปดาห์ที่ 8 ของการตั้งครรภ์ ลูกน้อยในครรภ์เปลี่ยนจาก "ตัวอ่อน" (embryo) เป็น "ทารกในครรภ์" (fetus) อย่างเป็นทางการ อวัยวะหลักกำลังพัฒนาอย่างรวดเร็ว และคุณแม่หลายคนเริ่มสังเกตอาการตั้งครรภ์ที่ชัดเจนขึ้น โดยเฉพาะอาการแพ้ท้อง

บทความนี้รวบรวมข้อมูลจากแหล่งอ้างอิงที่เชื่อถือได้ ทั้งองค์การอนามัยโลก (WHO) [3], ราชวิทยาลัยสูตินรีแพทย์แห่งประเทศไทย [5], NHS [1] และ ACOG [2] พร้อมคำแนะนำที่นำไปปฏิบัติได้จริง

พัฒนาการลูกในครรภ์สัปดาห์ที่ 8

ในสัปดาห์นี้ลูกในครรภ์มีขนาดประมาณ 16 มิลลิเมตร เทียบเท่ากับเมล็ดราสเบอร์รี่ ขณะนี้ตัวอ่อนเริ่มถูกเรียกว่า "ทารกในครรภ์" (fetus) — คำในภาษาละตินที่แปลว่า "ลูก"

อวัยวะและโครงสร้างที่กำลังพัฒนา:

หัวใจ เต้นเป็น 4 ห้องชัดเจน อัตรา 150–170 ครั้งต่อนาที (เร็วกว่าหัวใจผู้ใหญ่ประมาณ 2 เท่า)
แขนและขา ยืดยาวขึ้น ส่วนแขนเติบโตเร็วกว่าขา เพราะลำตัวส่วนบนพัฒนาก่อน
นิ้วมือนิ้วเท้า เริ่มก่อรูป แต่ยังเชื่อมกันด้วยพังผืด
ใบหน้า เห็นตา จมูก ริมฝีปากชัดเจนขึ้น
ระบบประสาท สมองพัฒนาอย่างรวดเร็ว
รก (placenta) กำลังขยายกิ่งก้านเข้าฝังตัวที่ผนังมดลูก เตรียมส่งสารอาหารและออกซิเจนให้ลูก
มดลูก ของคุณแม่ขยายขนาดเท่าผลมะนาว

อาการที่คุณแม่อาจพบในสัปดาห์ที่ 8

อาการแพ้ท้อง (Morning Sickness)

อาการแพ้ท้องเป็นอาการที่พบบ่อยที่สุดในไตรมาสแรก ตามรายงานของ ACOG [2] ผู้หญิงตั้งครรภ์ประมาณ 75% มีอาการคลื่นไส้ ในไตรมาสแรก ไม่ว่าจะอาเจียนหรือไม่

ข้อมูลสำคัญที่ควรทราบ:

อาการมัก รุนแรงสุดในช่วงสัปดาห์ที่ 9 และคลายลงในไตรมาสที่ 2
แม้จะเรียกว่า "Morning Sickness" แต่อาการสามารถเกิดได้ตลอดวัน
การรักษาตั้งแต่เนิ่นๆ ช่วยป้องกันไม่ให้อาการรุนแรงขึ้น

อาการอื่นๆ ที่พบบ่อย

เหนื่อยล้าผิดปกติ จากระดับฮอร์โมนโปรเจสเตอโรนที่สูงขึ้น
เจ็บคัดเต้านม เต้านมขยายและไวต่อการสัมผัส
ปัสสาวะบ่อยขึ้น ฮอร์โมน hCG กระตุ้นให้ไตทำงานมากขึ้น
อารมณ์แปรปรวน จากการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน
กระเพาะอาหารไวต่อกลิ่น อาหารและกลิ่นที่เคยชอบอาจทำให้คลื่นไส้

คำแนะนำการดูแลตัวเอง

โภชนาการที่สำคัญ

ตามแนวทาง WHO Recommendations on Antenatal Care for a Positive Pregnancy Experience (2016) [3] ในช่วงตั้งครรภ์ควรได้รับสารอาหารครบถ้วน:

กรดโฟลิก (Folic acid) อย่างน้อย 400 ไมโครกรัมต่อวัน เพื่อลดความเสี่ยง ของความผิดปกติของท่อประสาท (neural tube defects) ของลูก
เหล็ก ป้องกันภาวะโลหิตจาง — วิตามินก่อนคลอด (prenatal vitamin) มักมีในปริมาณที่เพียงพอ
อาหารหลายหมู่ ผัก ผลไม้ โปรตีน คาร์โบไฮเดรตเชิงซ้อน
น้ำเปล่า อย่างน้อย 8 แก้วต่อวัน

อาหารและเครื่องดื่มที่ควรหลีกเลี่ยง

แอลกอฮอล์ ในทุกปริมาณ ทุกประเภท
เนื้อดิบ ปลาดิบ เสี่ยงต่อแบคทีเรีย Listeria, Salmonella และพยาธิ
ปลาที่มีปรอทสูง เช่น ปลาฉลาม ปลากระโทงดาบ ปลาทูน่าครีบเหลือง
ชีสที่ไม่ผ่านพาสเจอร์ไรซ์ เสี่ยงต่อ Listeria
คาเฟอีน ควรจำกัดที่ < 200 มิลลิกรัมต่อวัน (ประมาณกาแฟ 1 แก้ว)
ตับและผลิตภัณฑ์จากตับ มีวิตามิน A สูง อาจเป็นพิษต่อทารกในขนาดสูง

วิธีรับมือกับอาการแพ้ท้อง

ตามคำแนะนำของ ACOG Practice Bulletin No. 189 [4]:

มื้ออาหารเล็กๆ บ่อยครั้ง แทนการรับประทาน 3 มื้อใหญ่ ป้องกันท้องว่างหรืออิ่มเกินไป
หลีกเลี่ยงกลิ่นที่กระตุ้น อาการคลื่นไส้
ดื่มน้ำเปล่า น้ำขิง น้ำขิงอุ่น ระหว่างมื้อ ไม่พร้อมอาหาร
ขิง (ginger) มีหลักฐานทางคลินิกช่วยบรรเทาอาการคลื่นไส้
วิตามิน B6 (pyridoxine) อาจช่วยลดอาการ — ควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน
อาหารที่ย่อยง่าย ขนมปังกรอบ ข้าวต้ม ผลไม้

กรณีอาการรุนแรง ACOG [4] แนะนำให้พบแพทย์เพื่อพิจารณายา doxylamine ร่วมกับ vitamin B6 เป็นการรักษาแรกซึ่งปลอดภัยและมีประสิทธิภาพ

การฝากครรภ์: ควรเริ่มเมื่อไหร่

WHO [3] แนะนำให้คุณแม่ ฝากครรภ์ครั้งแรกก่อน 12 สัปดาห์ และมีการ พบแพทย์ตามตารางอย่างน้อย 8 ครั้งตลอดการตั้งครรภ์ — 1 ครั้งในไตรมาสแรก, 2 ครั้งในไตรมาสที่ 2, และ 5 ครั้งในไตรมาสที่ 3

สิ่งที่จะตรวจในการฝากครรภ์ครั้งแรก

ตามแนวปฏิบัติของราชวิทยาลัยสูตินรีแพทย์แห่งประเทศไทย [5]:

อัลตราซาวด์ ยืนยันอายุครรภ์ จำนวนทารก ฟังเสียงหัวใจ ตรวจตำแหน่งการตั้งครรภ์
ตรวจเลือด หมู่เลือด, Rh factor, ความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด, น้ำตาลในเลือด
ตรวจคัดกรองโรคติดเชื้อ HIV, ซิฟิลิส, ไวรัสตับอักเสบบี, ภูมิคุ้มกันหัดเยอรมัน
ตรวจปัสสาวะ น้ำตาล โปรตีน การติดเชื้อ
ประเมินภาวะโภชนาการ น้ำหนัก ส่วนสูง ดัชนีมวลกาย
ปรึกษาความเสี่ยง ประวัติครอบครัว โรคประจำตัว ยาที่ใช้

สิทธิการฝากครรภ์ในประเทศไทย

ผู้หญิงตั้งครรภ์ในประเทศไทยมีสิทธิฝากครรภ์ฟรีตามระบบหลักประกันสุขภาพ:

บัตรทอง 30 บาท (สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ — สปสช.)
สิทธิประกันสังคม สำหรับผู้ประกันตน
สิทธิข้าราชการ สำหรับผู้รับราชการและครอบครัว

ดูคู่มือเพิ่มเติมจาก อนามัยมีเดีย กรมอนามัย [6] สำหรับโรงเรียนพ่อแม่ ไตรมาสที่ 1

เมื่อใดควรพบแพทย์ทันที

ติดต่อแพทย์หรือไปโรงพยาบาลทันทีหากมีอาการเหล่านี้:

เลือดออกทางช่องคลอด มากกว่าจุดสีเลือดเล็กน้อย
ปวดท้องรุนแรง โดยเฉพาะปวดด้านใดด้านหนึ่ง อาจเป็นสัญญาณการตั้งครรภ์นอกมดลูก
คลื่นไส้อาเจียนรุนแรง จนไม่สามารถดื่มน้ำหรือรับประทานอะไรได้ น้ำหนักลดเกิน 5% จากก่อนตั้งครรภ์ — อาจเป็น Hyperemesis Gravidarum
ไข้สูงเกิน 38.5°C หรือไข้ติดต่อกันหลายวัน
ปวดศีรษะรุนแรง ตาพร่ามัว บวมหน้า บวมขา (อาจเป็นสัญญาณภาวะครรภ์เป็นพิษช่วงแรก)

อาการ Hyperemesis Gravidarum เกิดในประมาณ 0.3–3% ของการตั้งครรภ์ และจำเป็นต้องได้รับการรักษาในโรงพยาบาลด้วยน้ำเกลือและยาลดอาการคลื่นไส้

สรุป

สัปดาห์ที่ 8 ของการตั้งครรภ์เป็นช่วงสำคัญที่ลูกในครรภ์กำลังพัฒนาอวัยวะหลัก และคุณแม่หลายคนเริ่มมีอาการตั้งครรภ์ที่ชัดเจน

หลักการดูแลตัวเองในสัปดาห์นี้:

ฝากครรภ์เร็วก่อน 12 สัปดาห์ ตามคำแนะนำ WHO
รับประทานกรดโฟลิก อย่างน้อย 400 ไมโครกรัม/วัน
หลีกเลี่ยงแอลกอฮอล์ เนื้อดิบ ปลาดิบ ปลาปรอทสูง
รับมือกับอาการแพ้ท้อง ด้วยมื้อเล็กบ่อย น้ำขิง พักผ่อน
สังเกตสัญญาณเตือน เลือดออก ปวดท้องรุนแรง อาเจียนรุนแรง

หากคุณแม่กำลังกังวลเกี่ยวกับอาการใดๆ โปรดอย่าลังเลที่จะปรึกษาแพทย์ ไม่มีคำถามใดที่เล็กเกินไปสำหรับการดูแลครรภ์ที่ดี การตั้งครรภ์ของแต่ละคนแตกต่างกัน และไม่มีสูตรสำเร็จสำหรับการเป็นพ่อแม่ที่ดี