ครบกำหนดแล้ว สัปดาห์ที่ 39 — ลูกพร้อมแล้ว ร่างกายคุณแม่กำลังเตรียมพร้อม คำถามตอนนี้ไม่ใช่ว่า "จะคลอดไหม" แต่ "จะคลอดเมื่อไหร่"

ในสัปดาห์ที่ 39 ของการตั้งครรภ์ คุณแม่เข้าสู่ช่วงที่เรียกว่า "ครบกำหนด" (full term) อย่างเป็นทางการ ตามนิยามของ ACOG (American College of Obstetricians and Gynecologists) ครรภ์ครบกำหนดหมายถึงอายุครรภ์ 39 สัปดาห์ 0 วัน ถึง 40 สัปดาห์ 6 วัน ในช่วงนี้ ทารกมีพัฒนาการของปอด สมอง และระบบต่าง ๆ สมบูรณ์ที่สุด

บทความนี้รวบรวมข้อมูลจาก NHS [1] [2] [3], WHO Recommendations on Antenatal Care (2016) [4] และราชวิทยาลัยสูตินรีแพทย์แห่งประเทศไทย [5]

พัฒนาการลูกในครรภ์สัปดาห์ที่ 39

ทารกในครรภ์สัปดาห์ที่ 39 มีความยาวประมาณ 50.7 เซนติเมตร จากศีรษะถึงเท้า ขนาดใกล้เคียงแตงโม และน้ำหนักเฉลี่ยประมาณ 3.3 กิโลกรัม [1]

พัฒนาการสำคัญในสัปดาห์นี้:

ผิวหนัง — ยังคงมี ไขเคลือบตัว (vernix caseosa) สีขาวเคลือบร่างกายบางส่วน ช่วยปกป้องผิวและหล่อลื่นระหว่างคลอดทางช่องคลอด
ปอด — สร้าง surfactant ครบแล้ว พร้อมหายใจด้วยอากาศทันทีที่คลอด
สมองและระบบประสาท — ยังเติบโตต่อเนื่อง วงจรที่ควบคุมการหายใจและการดูดนมพร้อมทำงาน
ไขมันใต้ผิว — สะสมครบ ทำให้แก้มและแขนขาของทารกเต่งสมบูรณ์อย่างเด็กแรกเกิดครบกำหนด
ตำแหน่งทารก — ส่วนใหญ่เอาศีรษะลง (cephalic) และลงมาอยู่ในอุ้งเชิงกรานแล้ว

อาการที่คุณแม่อาจพบในสัปดาห์ที่ 39

ร่างกายกำลังเตรียมตัวสู่วันคลอด อาการที่พบบ่อย:

หน่วง อึดอัด และกดดันในอุ้งเชิงกราน — ทารกลงต่ำ หายใจสะดวกขึ้นแต่ปัสสาวะบ่อยขึ้น
ตกขาวเปลี่ยนแปลง — ตกขาวใสสีขาวหรือขาวขุ่นเป็นเรื่องปกติ แต่ถ้าออกมาเป็น ก้อนวุ้นสีชมพูหรือมีเลือดปน นั่นคือ มูกเลือด (bloody show) สัญญาณว่าปากมดลูก กำลังเปิด [1]
ปวดหลังส่วนล่าง — น้ำหนักทารกที่เคลื่อนต่ำลงกดทับบริเวณกระดูกเชิงกราน
สัญชาตญาณ "จัดบ้าน" (nesting instinct) — อยากจัดระเบียบ ทำความสะอาด อาการนี้ปกติมาก
เจ็บท้องหลอก (Braxton-Hicks) — หดรัดตัวไม่สม่ำเสมอ แรงไม่ขึ้นเรื่อย ๆ มักหายเมื่อเปลี่ยนท่า
นอนไม่หลับ — ท้องใหญ่ บางส่วนมาจากความตื่นเต้นและตื่นตัวของร่างกาย

น้ำหนักตัวในสัปดาห์นี้มักหยุดเพิ่มหรือเพิ่มช้าลงมาก — เป็นเรื่องปกติ

รู้จักสัญญาณเจ็บครรภ์จริง [2]

ความแตกต่างระหว่างเจ็บครรภ์หลอกกับเจ็บครรภ์จริงช่วยให้คุณแม่ตัดสินใจได้ถูกเวลา

เจ็บครรภ์จริงเป็นอย่างไร

การหดรัดตัวของมดลูกแบบจริง:

ถี่ขึ้น แรงขึ้น และนานขึ้น เรื่อย ๆ
ไม่หายไป เมื่อเปลี่ยนท่าหรือพักผ่อน
มักเริ่มที่หลังส่วนล่างแล้วร้าวมาด้านหน้าท้อง
เกิดขึ้น สม่ำเสมอ ตามรูปแบบที่จับเวลาได้

กฎ 5-1-1

ติดต่อทีมฝากครรภ์หรือไปโรงพยาบาลเมื่อ:

หดรัดตัว ทุก 5 นาที
นาน อย่างน้อย 1 นาที
ติดต่อกัน 1 ชั่วโมง

โทรเร็วกว่านั้นได้เสมอ หากท้องแรก น้ำเดิน หรือรู้สึกว่าอาการเร่งด่วน

น้ำเดิน

เมื่อถุงน้ำคร่ำแตก จะรู้สึกว่ามีของเหลวไหลออกจากช่องคลอดเป็นพรวด หรือซึมออกมาทีละน้อยอย่างควบคุมไม่ได้ ของเหลวปกติใสและไม่มีกลิ่น ให้จดบันทึกเวลา สี และกลิ่น แล้วติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที หากไม่มีการเจ็บครรภ์ตามมาภายใน 24 ชั่วโมง แพทย์มักแนะนำ ชักนำการคลอด เพื่อลดความเสี่ยงติดเชื้อ [3]

มูกเลือด

มูกสีชมพูหรือมีเลือดปนเล็กน้อยแสดงว่าจุกมูกปากมดลูกหลุดออกมา การคลอดอาจตามมาภายในไม่กี่ชั่วโมงหรืออีกหลายวัน มูกเลือดเพียงอย่างเดียวยังไม่ต้องรีบไปโรงพยาบาล เว้นแต่จะมีอาการอื่นร่วมด้วย

การชักนำการคลอด: รู้ไว้ก่อน

บางครั้งการคลอดไม่ได้เริ่มเองตามธรรมชาติ แพทย์อาจพิจารณา ชักนำการคลอด (labor induction หรือ เร่งคลอด) ซึ่งหมายถึงการเริ่มกระตุ้นมดลูกให้หดรัดตัวด้วยวิธีการทางการแพทย์ โดยอาจพิจารณาเมื่อ:

ตั้งครรภ์เกินกำหนด (อายุครรภ์เกิน 41 สัปดาห์)
น้ำเดินแล้วแต่ยังไม่มีการเจ็บครรภ์ภายใน 24 ชั่วโมง
มีภาวะทางการแพทย์ เช่น ความดันโลหิตสูง เบาหวานขณะตั้งครรภ์ หรือ ลูกดิ้นน้อยลง ผิดปกติ
รกทำงานได้ไม่เต็มที่

นอกจากนี้ยังมีหลักฐานจากการศึกษาขนาดใหญ่ (ARRIVE trial, NEJM 2018) ที่พบว่าการชักนำการคลอด ในสัปดาห์ที่ 39 สำหรับคุณแม่ท้องแรกที่ไม่มีความเสี่ยง ไม่ได้เพิ่มอัตราการผ่าตัดคลอด อย่างไรก็ตาม การตัดสินใจนี้ต้องพิจารณาร่วมกับสูติแพทย์ตามสภาวะของแต่ละคน ไม่ใช่ข้อแนะนำทั่วไป

วิธีการชักนำการคลอด [3]

สวีพเมมเบรน (membrane sweep) — แพทย์หรือพยาบาลผดุงครรภ์ใช้นิ้วกวาดบริเวณปากมดลูก เพื่อกระตุ้นการหลั่งฮอร์โมนที่ช่วยให้การคลอดเริ่มขึ้นเอง มักลองทำก่อนวิธีอื่น
การเตรียมปากมดลูก (cervical ripening) — ใช้ยาฮอร์โมน prostaglandins ในรูปแบบ เจล ยาเหน็บ หรือยาเม็ดทางช่องคลอด เพื่อทำให้ปากมดลูกนุ่มและเปิดขึ้น
ออกซิโทซิน (oxytocin / pitocin) — ฮอร์โมนสังเคราะห์ที่ให้ทางหลอดเลือดดำ กระตุ้นให้มดลูก หดรัดตัวสม่ำเสมอ มักใช้เมื่อปากมดลูกพร้อมแล้ว
เจาะถุงน้ำคร่ำ (ARM / amniotomy) — แพทย์เจาะถุงน้ำคร่ำเพื่อเริ่มหรือเร่งการคลอด

การคลอดจากการชักนำมักเจ็บปวดมากกว่าการคลอดที่เริ่มเองตามธรรมชาติ และมีโอกาสต้องการ ยาบรรเทาปวดสูงกว่า บางครั้งการชักนำไม่สำเร็จและอาจจำเป็นต้องผ่าตัดคลอด

การนับลูกดิ้น

ทารกควรดิ้นสม่ำเสมอต่อเนื่องจนถึงก่อนและระหว่างคลอด การเปลี่ยนแปลงของการดิ้น อาจเป็นสัญญาณเตือนแรกที่รกส่งออกซิเจนให้ลูกได้ไม่เพียงพอ

นับลูกดิ้นทุกวัน — คุณแม่ส่วนใหญ่จะรู้รูปแบบการดิ้นของลูกตัวเองได้ หากสังเกตว่า ลูกดิ้นน้อยลง ผิดปกติจากที่เคย หรือไม่ดิ้นเลยหลายชั่วโมง อย่ารอ — ติดต่อทีมฝากครรภ์หรือไปโรงพยาบาลทันทีวันนั้น [1]

เมื่อไหร่ต้องไปโรงพยาบาลทันที

ไปโรงพยาบาลทันที ไม่ต้อง "รอดูอาการ":

เจ็บครรภ์สม่ำเสมอตามกฎ 5-1-1 [2]
น้ำเดิน — ไม่ว่าจะพรวดเดียวหรือซึมทีละน้อย
เลือดออกทางช่องคลอด มากกว่ามูกเลือดปกติ
ลูกดิ้นน้อยลงผิดปกติ หรือไม่ดิ้นเลยนานหลายชั่วโมง
ปวดศีรษะรุนแรงไม่หาย ตาพร่ามัว ปวดใต้ซี่โครง บวมหน้าหรือมือเฉียบพลัน — อาจเป็นสัญญาณของ ภาวะครรภ์เป็นพิษ (preeclampsia) ที่ต้องการการดูแลฉุกเฉิน
ไข้สูงเกิน 38°C หรือหนาวสั่น
อาการใด ๆ ที่รู้สึกว่าไม่ปกติ — เชื่อสัญชาตญาณตัวเอง

ทีมห้องคลอดเคยชินกับสายปรึกษาตี 2 ไม่มีคำถามไหนเล็กเกินไปเมื่ออายุครรภ์ครบ 39 สัปดาห์

เตรียมพร้อมสำหรับวันสำคัญ

หากยังไม่ได้ทำ:

กระเป๋าคลอดพร้อมไว้ที่ประตู บัตรประชาชน สมุดฝากครรภ์ บัตรประกัน ที่ชาร์จโทรศัพท์ และสิ่งของสำหรับคู่ชีวิต/ผู้ติดตาม
คาร์ซีทติดตั้งในรถเรียบร้อย — โรงพยาบาลหลายแห่งไม่ให้กลับบ้านโดยไม่มีคาร์ซีท
ทบทวนแผนการคลอดกับแพทย์ — ตัวเลือกการบรรเทาปวด ผู้ติดตามในห้องคลอด ความต้องการอื่น ๆ
เตรียมรายชื่อผู้ที่ต้องโทรแจ้งหลังคลอด — ไม่ต้องรีบโทรทุกคนเองในตอนเจ็บท้อง

สรุป

สัปดาห์ที่ 39 คือครบกำหนด — ทารกมีพัฒนาการสมบูรณ์พร้อมสำหรับโลกภายนอก ร่างกายคุณแม่กำลังทำงานเตรียมพร้อม

หลักสำคัญในสัปดาห์นี้:

จำกฎ 5-1-1 สำหรับเจ็บครรภ์จริง บวกกับสัญญาณน้ำเดินและมูกเลือด
นับลูกดิ้นทุกวัน — ดิ้นน้อยลงผิดปกติ ติดต่อแพทย์ทันที
กระเป๋าคลอดพร้อม คาร์ซีทติดตั้ง — คืนนี้อาจเป็นคืนนั้น
หารือแผนการชักนำกับสูติแพทย์ หากยังไม่ได้คุย
โทรหาแพทย์โดยไม่ลังเล เมื่อมีเลือดออก ตาพร่า ปวดหัวรุนแรง ลูกดิ้นน้อยลงผิดปกติ หรือมีไข้

การคลอดแต่ละครั้งเดินทางต่างกัน บางครั้งค่อย ๆ มา บางครั้งรวดเร็ว การรู้จักสัญญาณ และมีเบอร์โทรทีมฝากครรภ์พร้อมในมือถือ คือการเตรียมตัวที่ดีที่สุดในสัปดาห์นี้

ตั้งครรภ์ 39 สัปดาห์: ครบกำหนดแล้ว รู้จักสัญญาณคลอดก่อนวันสำคัญ