ตั้งครรภ์ 20 สัปดาห์: อัลตราซาวด์ละเอียด ตรวจอวัยวะลูก และรู้เพศ
ครึ่งทางแล้ว — ลูกเริ่มดิ้น คุณแม่เริ่มอวด สัปดาห์ของ Anatomy Scan · ดูทุกอวัยวะ · รู้เพศได้แล้ว (ถ้าอยากรู้)
สัปดาห์ที่ 20 เป็นจุดกึ่งกลางของการตั้งครรภ์ ลูกในครรภ์เคลื่อนไหวชัดเจน และเป็นช่วงที่ทำอัลตราซาวด์ละเอียด (Anatomy Scan หรือ Mid-Pregnancy Scan) เพื่อตรวจดูอวัยวะทุกส่วนของลูกอย่างละเอียด
ตามคำแนะนำของ ACOG [1] และราชวิทยาลัยสูตินรีแพทย์แห่งประเทศไทย [2] การตรวจอัลตราซาวด์ละเอียดระหว่าง 18–22 สัปดาห์ ถือเป็นมาตรฐานการดูแลสตรีตั้งครรภ์ทั่วโลก
พัฒนาการลูกในครรภ์สัปดาห์ที่ 20
ในสัปดาห์นี้ลูกในครรภ์มีขนาดประมาณ 25 เซนติเมตร เทียบจากศีรษะถึงส้นเท้า น้ำหนักประมาณ 300 กรัม ขนาดเทียบเท่ากับกล้วยลูกใหญ่
อวัยวะและพัฒนาการสำคัญ:
- ผิวหนัง เริ่มมี vernix caseosa ชั้นสีขาวมันที่ปกป้องผิวลูกในน้ำคร่ำ
- ขน lanugo ขนนุ่มบางๆ คลุมทั่วตัว ช่วยกักความร้อน
- ลายนิ้วมือลายนิ้วเท้า ก่อตัวเสร็จสมบูรณ์
- ผมและคิ้ว เริ่มงอก
- ระบบประสาทและกล้ามเนื้อ ทำงานประสานกัน คุณแม่เริ่มรู้สึกการดิ้น (quickening)
- หู สามารถได้ยินเสียงจากภายนอกครรภ์ — เริ่มจดจำเสียงแม่
- ระบบการกลืนและขับถ่าย ลูกกลืนน้ำคร่ำและสร้างเมโคเนียม (meconium)
Anatomy Scan: ตรวจอะไรบ้าง
ตามแนวปฏิบัติของ ACOG [1] การตรวจอัลตราซาวด์กลางครรภ์ครอบคลุม อวัยวะหลักทั้งหมด ใช้เวลาประมาณ 30–45 นาที
โครงสร้างที่ตรวจ
- ศีรษะและสมอง วัดเส้นรอบศีรษะ ตรวจ ventricles, choroid plexus, cerebellum
- ใบหน้า ปาก จมูก ตรวจหาภาวะปากแหว่งเพดานโหว่
- กระดูกสันหลัง ตรวจตามแนวยาวเพื่อหาความผิดปกติ เช่น spina bifida
- หัวใจ 4-chamber view + outflow tracts (วาล์วและเส้นเลือดใหญ่)
- ทรวงอก ปอดและกระบังลม
- ช่องท้อง กระเพาะ ไต กระเพาะปัสสาวะ ผนังหน้าท้อง
- แขนขา วัดความยาวกระดูก femur (ต้นขา), humerus (ต้นแขน) และตรวจมือ–เท้า
- อวัยวะเพศ สามารถบอกเพศได้ค่อนข้างแม่นยำ (หากต้องการทราบ)
โครงสร้างนอกตัวเด็ก
- รก (Placenta) ตำแหน่ง สภาพ ความหนา — ตรวจหาภาวะรกเกาะต่ำ (placenta previa)
- น้ำคร่ำ ปริมาณ AFI (Amniotic Fluid Index) — ปกติ 5–25 ซม.
- สายสะดือ จำนวนเส้นเลือด (ปกติมี 2 หลอดเลือดแดง 1 หลอดเลือดดำ)
- มดลูกและปากมดลูก ตรวจความยาวปากมดลูก (cervical length) — ปกติ ≥ 25 มม.
คำแนะนำการดูแลตัวเองในสัปดาห์ที่ 20
โภชนาการสำคัญ
ตามคำแนะนำของ ACOG [1]:
- เหล็ก ความต้องการเพิ่มขึ้นเป็น 27 มก./วัน ป้องกันภาวะโลหิตจาง
- แคลเซียม 1,000 มก./วัน เพื่อสร้างกระดูกลูก
- โปรตีน 71 กรัม/วัน
- โอเมก้า 3 (DHA) 200–300 มก./วัน ช่วยพัฒนาสมองและสายตาของลูก
กิจกรรมที่ทำได้และควรหลีกเลี่ยง
- เริ่มฝึกนอนตะแคงซ้าย หลังสัปดาห์ที่ 20 ห้ามนอนหงาย — มดลูกอาจกดทับหลอดเลือดใหญ่
- ออกกำลังกาย เดิน ว่ายน้ำ โยคะคนท้อง — 30 นาที 5 วัน/สัปดาห์
- หลีกเลี่ยง กีฬาผาดโผน กีฬาที่มีความเสี่ยงล้ม สปาร้อน อบไอน้ำ
- เดินทางด้วยเครื่องบิน ปลอดภัยจนถึง 36 สัปดาห์ แต่ควรปรึกษาแพทย์ก่อน
สัญญาณเตือนที่ต้องพบแพทย์
- เลือดออกทางช่องคลอด ทุกปริมาณ
- ปวดท้องรุนแรงต่อเนื่อง หรือมีการบีบตัวของมดลูกเป็นจังหวะ
- น้ำเดิน หรือของเหลวใสไหลออกจากช่องคลอด
- ไม่รู้สึกดิ้นหลังสัปดาห์ที่ 24 ติดต่อกัน — แม้ในสัปดาห์ที่ 20 หากดิ้นน้อยผิดปกติควรปรึกษาแพทย์
- บวมหน้า บวมมือ บวมขา ปวดศีรษะรุนแรง ตาพร่ามัว — สัญญาณภาวะครรภ์เป็นพิษ
- ไข้สูง > 38.5°C
สรุป
สัปดาห์ที่ 20 เป็นจุดกึ่งกลางของการตั้งครรภ์ และเป็นช่วงสำคัญในการตรวจสุขภาพ ของลูกในครรภ์อย่างละเอียดผ่าน Anatomy Scan
หลักการดูแลตัวเองในสัปดาห์นี้:
- ทำ Anatomy Scan ระหว่าง 18–22 สัปดาห์ ตามนัดของสูติแพทย์
- เริ่มฝึกนอนตะแคงซ้าย หลีกเลี่ยงการนอนหงาย
- เพิ่มแคลเซียม เหล็ก และ DHA
- ออกกำลังกายสม่ำเสมอ 30 นาที 5 วัน/สัปดาห์
- เริ่มจดบันทึกการดิ้นของลูก หลังสัปดาห์ที่ 24
หากผล Anatomy Scan พบความผิดปกติ ขอให้ปรึกษาสูติแพทย์เฉพาะทาง (Maternal-Fetal Medicine) เพื่อประเมินและวางแผนการดูแลในขั้นต่อไป — การพบความผิดปกติบางอย่างสามารถรักษาได้ ตั้งแต่ในครรภ์