ตารางวัคซีนเด็กไทย: คู่มือสำหรับพ่อแม่มือใหม่

วัคซีนคือของขวัญ ไม่ใช่ค่าใช้จ่าย เด็กไทยทุกคนได้วัคซีนพื้นฐาน ฟรี — ไม่พลาดนัด คือไม่พลาดป้องกัน

ตารางวัคซีนพื้นฐานของเด็กไทยตามแผนงาน EPI (Expanded Programme on Immunization) ของกระทรวงสาธารณสุข ครอบคลุมตั้งแต่แรกเกิดจนถึงวัยเรียน วัคซีนพื้นฐานทุกชนิด ฟรี สำหรับเด็กไทยทุกคนที่สถานพยาบาลของรัฐ

วัคซีนเป็นการลงทุนเพื่อสุขภาพระยะยาวที่ดีที่สุด — ป้องกันโรคที่อาจถึงแก่ชีวิต หรือทำให้พิการได้ตลอดชีวิต บทความนี้รวบรวมตารางวัคซีนล่าสุดจากราชวิทยาลัย กุมารแพทย์แห่งประเทศไทย [1], กรมอนามัย [2], และ WHO [3]

ทำไมต้องฉีดวัคซีนตามตาราง

• ป้องกันโรคในวัยที่เสี่ยงที่สุด — บางโรคอันตรายมากในเด็กเล็ก
• สร้างภูมิคุ้มกันให้ทันก่อนสัมผัสเชื้อ
• ภูมิคุ้มกันหมู่ (herd immunity) ป้องกันคนรอบข้างที่ฉีดไม่ได้
• ลดอัตราการเสียชีวิตในเด็ก วัคซีนช่วยชีวิตเด็กทั่วโลก 4–5 ล้านคนต่อปี [3]

วัคซีนพื้นฐาน (EPI) ฟรีที่โรงพยาบาลรัฐ

แรกเกิด (ก่อนกลับบ้าน)

• BCG (วัณโรค) — ฉีดที่หัวไหล่ซ้าย จะมีตุ่มและรอยแผลเป็น
• HBV1 (ไวรัสตับอักเสบบี เข็มแรก) — ฉีดภายใน 24 ชั่วโมงหลังคลอด เพื่อป้องกันการติดเชื้อจากแม่

2 เดือน

• DTP-HB-Hib1 วัคซีนรวม 5 โรค (คอตีบ ไอกรน บาดทะยัก ตับอักเสบบี เยื่อหุ้มสมองอักเสบจาก Hib)
• OPV1 วัคซีนโปลิโอชนิดหยอด ครั้งที่ 1
• Rota1 วัคซีนป้องกันท้องเสียจากเชื้อโรตา ครั้งที่ 1 (หยอด)

4 เดือน

• DTP-HB-Hib2
• OPV2
• Rota2

6 เดือน

• DTP-HB-Hib3
• OPV3 + IPV (โปลิโอชนิดฉีด — ป้องกันสายพันธุ์ที่ OPV ครอบคลุมไม่ทั้งหมด)
• Rota3 (ถ้าใช้สูตร 3 ครั้ง — ขึ้นกับยี่ห้อวัคซีน)

9 เดือน

• MR1 / MMR1 วัคซีนหัด-คางทูม-หัดเยอรมัน เข็มที่ 1 (ไทยใช้ MR1 ในระบบ EPI ฟรี — ครอบคลุมหัดและหัดเยอรมัน)
• JE1 ไข้สมองอักเสบเจอี (Japanese Encephalitis) เข็มที่ 1 (ในบางพื้นที่)

1 ปี – 1.5 ปี

• DTP4 กระตุ้นเข็มที่ 4
• OPV4
• JE2 ไข้สมองอักเสบเจอี เข็มที่ 2

2 – 2.5 ปี

• JE3 กระตุ้นไข้สมองอักเสบเจอี (ถ้าใช้สูตร 3 ครั้ง)

4 – 6 ปี (ก่อนเข้าโรงเรียน)

• DTP5 กระตุ้นเข็มสุดท้าย
• OPV5
• MR2 / MMR2 เข็มที่ 2

วัยเรียน (ในโรงเรียน)

• Tdap กระตุ้นคอตีบ-ไอกรน-บาดทะยัก ที่อายุ 11–12 ปี
• HPV ที่อายุ 11–12 ปี (เริ่มได้ที่ 9 ปี — เด็กหญิงและเด็กชาย) เริ่มฟรีในนักเรียนหญิงชั้น ป.5 ตั้งแต่ปี 2560

วัคซีนเสริม (เสียค่าใช้จ่าย)

วัคซีนเสริมไม่ได้บรรจุใน EPI แต่ราชวิทยาลัยกุมารแพทย์แนะนำให้ฉีดถ้ามีกำลังซื้อ [1]:

PCV (Pneumococcal Conjugate Vaccine)

• ป้องกันโรคปอดอักเสบ เยื่อหุ้มสมองอักเสบ และติดเชื้อในกระแสเลือดจากเชื้อนิวโมคอกคัส
• ตาราง: 2, 4, 6 เดือน + booster ที่ 12–15 เดือน (4 เข็ม)
• ราคา: ประมาณ 3,500–5,000 บาท/เข็ม (ขึ้นกับโรงพยาบาล)

Influenza (ไข้หวัดใหญ่)

• เริ่มได้ตั้งแต่ 6 เดือน ปีละ 1 ครั้ง
• ครั้งแรก 2 เข็มห่างกัน 1 เดือน หลังจากนั้น 1 เข็ม/ปี
• ราคา: 500–1,000 บาท/ครั้ง — มีแบบฟรีสำหรับเด็ก 6 เดือน – 2 ปี กลุ่มเสี่ยง

Varicella (อีสุกอีใส)

• 2 เข็ม: เข็มแรกที่ 12–15 เดือน เข็มที่ 2 ที่ 4–6 ปี
• ราคา: ประมาณ 1,500–2,500 บาท/เข็ม

Hepatitis A (ไวรัสตับอักเสบเอ)

• 2 เข็ม: ห่างกัน 6–12 เดือน เริ่มได้ที่ 1 ปี
• ราคา: ประมาณ 1,000–1,500 บาท/เข็ม

HPV (Human Papillomavirus)

• ป้องกันมะเร็งปากมดลูก และมะเร็งอื่นๆ
• 9–14 ปี: 2 เข็มห่างกัน 6–12 เดือน
• 15 ปีขึ้นไป: 3 เข็ม
• ฟรี สำหรับเด็กหญิงชั้น ป.5 ในระบบ EPI ตั้งแต่ปี 2560
• เด็กชายแนะนำให้ฉีดเช่นกัน — ป้องกันมะเร็งและการแพร่เชื้อ

MMR (Measles-Mumps-Rubella)

• ในระบบ EPI ฟรีใช้ MR (ไม่มีคางทูม)
• MMR เสริม ครอบคลุมคางทูม — ราคาประมาณ 600–1,000 บาท/เข็ม

ก่อนพาลูกฉีดวัคซีน

ตรวจสอบความพร้อม

• ลูกไม่มีไข้ หรือป่วยรุนแรง
• เตรียมสมุดวัคซีน (สมุดสีชมพู) สำหรับให้แพทย์ลงบันทึก
• แจ้งแพทย์ หากลูกเคยแพ้วัคซีนหรือยา หรือมีโรคประจำตัว

หลังฉีดวัคซีน

• อาการที่พบบ่อย: ปวดบวมที่จุดฉีด ไข้ต่ำ งอแง — หายเอง 1–2 วัน
• เช็ดตัว หรือให้พาราเซตามอลตามขนาด หากไข้ขึ้น
• อาการแพ้รุนแรง (พบยาก): ผื่นทั่วตัว หายใจหอบ ปากบวม — ไปโรงพยาบาลทันที
• อยู่สังเกตอาการที่โรงพยาบาล 30 นาที หลังฉีด

คำถามที่พบบ่อย

ลูกป่วยเล็กน้อย (ไข้ต่ำ น้ำมูก) ฉีดได้ไหม

ส่วนใหญ่ฉีดได้ — โรคไข้หวัดเล็กน้อยไม่ใช่ข้อห้าม แต่ถ้าไข้สูง ≥ 38.5°C หรือป่วยรุนแรง ควรเลื่อนนัด

ฉีดแล้วลูกยังเป็นโรคได้ไหม

วัคซีนส่วนใหญ่ป้องกันได้ 90–99% หากเป็นก็มักจะอาการเบากว่ามาก

ฉีดวัคซีนผสมกับวัคซีนเสริมในวันเดียวกันได้ไหม

ได้ — สามารถฉีดหลายเข็มในวันเดียว (คนละจุด) ปลอดภัยและไม่ลดประสิทธิภาพ

ถ้าพลาดนัด ทำอย่างไร

ฉีดเข็มที่ขาดหายไปทันที ไม่ต้องเริ่มใหม่จากเข็มที่ 1 — ภูมิคุ้มกันที่สร้างไว้ ยังอยู่ ปรึกษากุมารแพทย์เพื่อปรับตารางใหม่

ลูกแพ้ไข่ ฉีด MMR/Influenza ได้ไหม

ปัจจุบันแนะนำให้ฉีดได้ในผู้ที่แพ้ไข่ — รวมถึงผู้ที่เคยมีปฏิกิริยารุนแรง แต่ควรฉีดในสถานพยาบาลที่พร้อมรับมือ และปรึกษาแพทย์ก่อน

สิทธิและสถานที่ฉีดวัคซีนฟรี

• ศูนย์สุขภาพชุมชน (ศสม. / รพ.สต.) ใกล้บ้าน — สะดวกสำหรับวัคซีน EPI
• โรงพยาบาลรัฐ — สำหรับเด็กที่มีปัญหาสุขภาพหรือต้องการคำแนะนำเฉพาะ
• คลินิกชุมชนอบอุ่น ในกรุงเทพ — สิทธิบัตรทอง
• โรงพยาบาลเอกชน — มีค่าบริการ แต่อาจสะดวกและรวดเร็วกว่า

สรุป

วัคซีนตามตาราง EPI ฟรี สำหรับเด็กไทยทุกคน — เป็นการลงทุนที่สำคัญที่สุด เพื่อสุขภาพระยะยาวของลูก

หลักสำคัญสำหรับพ่อแม่:

1. พาลูกฉีดตามนัด — เริ่มแรกเกิด ต่อด้วย 2, 4, 6, 9 เดือน, 1.5 ปี, 4 ปี
2. เก็บสมุดวัคซีน (สมุดสีชมพู) ไว้อย่างดี — ใช้ตลอดชีวิต
3. พิจารณาวัคซีนเสริม PCV, Influenza, Varicella ถ้ามีกำลัง
4. ไม่กังวลกับข่าวเท็จ — วัคซีนได้รับการตรวจสอบความปลอดภัยสากล
5. ปรึกษากุมารแพทย์ หากลูกมีโรคประจำตัวหรือแพ้

โทร 1422 สายด่วนกรมควบคุมโรค หรือ สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ 1330 หากมีคำถามเรื่องวัคซีนและสิทธิการรักษา